Perang Alaka

Perang Alaka Eén, 1571
Perang Alaka Twee, 1637
Pelaschappen.                     

Perang Alaka Eén of ook genoemd Perang Hatuhaha, 1571

Zoals reeds vermeld was het handelscentrum voor de Molukse specerijen gevestigd in Hitu op het eiland Ambon, waar de Hituezen eeuwenlang met Arabische en Javaanse handelaren zaken deden. In 1512 verschenen de eerste Portugezen o.l.v. Francisco Serrao in Nusatelo op het eiland Ambon en werden ze nog gastvrij onthaald als potentiële partners voor de handel in de Molukse specerijen. De Portugezen waren al lang op zoek naar de Molukse eilanden en Serrao slaagde er uiteindelijk in om het doel van hun expeditie te bereiken. In de onderlinge strijd om de macht over de handel in specerijen door Hoamoal,Ternate, Tidore en Hitu waren de Portugezen soms bondgenoten en dan weer vijanden. Op hun zeevaardigheid, musketten en kanonnen werd vaak een beroep gedaan door de Molukkers in hun onderlinge strijd.

kruidnagel2

kruidnagel

Maar als ervaren koloniale heerser in Afrika en Zuid-Amerika duldde Portugal uiteindelijk geen tussenhandelaren in de specerijen.Men trok men niet alleen deze handel naar zich toe, maar spoedig werden de Molukse eilanden met geweld gekolonialiseerd.
Een zware periode van verdeel en heers brak aan voor de Molukkers.
Een heel belangrijk instrument in dit kolonisatieproces was de bekering van de moslims en heidenen tot het katholicisme door missionarissen o.a. de heilige apostel Franciscus Xavierus (1506 – 1552).
De islamitische Uli Hatuhaha, die vanouds nauwe banden had met het islamitische Hitu in de handelvan specerijen, moest echter niets hebben van de Portugezen.

xavierus

Franciscus Xavierus

De Ama Rima Hatuhaha werd dan ook een doorn in het oog van de kolonialen. De verhoudingen op Haruku werden in die tijd gekenmerkt door een zekere rivaliteit tussen de Patarima (Vijfbond) en de Patasiwa (Negenbond), zowel op het eiland Ambon als op Saparua en Nusalaut. De Vijfbond op Haruku bleef trouw aan de eigen Uli-gedachte en het islamitische Hitu.
De Negenbond op Haruku, die de vorming van Uli’s aan zich voorbijheeft laten gaan, had de Patasiwa-gedachte min of meer laten varen.
Mede door de aanwas van emigranten vanuit niet-Molukse eilanden was men daarom meer ontvankelijk voor andere invloeden dan de Uli Hatuhaha. De zes dorpen van de Negenbond moeten omstreeks 1562 tot het katholicisme zijn bekeerd door de Portugezen.
Inmiddels waren de Portugezen in oorlog geraakt met koning Baab-Ullah van Ternate, die gezworen had om elke Portugees uit de Molukken te verdrijven.

krijger 4De Portugezen probeerden voortdurend ook de Uli Hatuhaha voor zich winnen door vleierij en het maken van beloftes, terwijl men ondertussen op het eiland Haruku twee fortificaties bouwde. Deze werden later door de Nederlanders veroverd en resp. Zeelandia bij Haruku en Hoorn bij Pelau genoemd. Omdat de Portugezen gedane beloftes niet nakwamen, het regiem steeds strenger werd en de pogingen de mensen te bekeren tot het christendom drastischer werden, nam de Uli Hatuhaha de wapens op tegen de Portugese bezetter!  Deze oorlog op het eiland Haruku, die nauwelijks aandacht kreeg in de geschiedenisboeken, wordt de Perang Hatuhaha of de Perang Alaka 1 genoemd. In deze eerste vrijheidsoorlog van Molukkers op Haruku tegen een vreemde mogendheid kreeg de Uli Hatuhaha geen hulp van de katholieke Negenbond van Haruku! De bantuan (hulp) kwam van het eiland Saparua en wel van de rayat (mensen) van Tuhaha. Volgens Dieter Bartels en de Portugezen zouden Hatuhaha en Tuhaha vóór Perang Alaka 1 al een band met elkaar hebben.  De Portugezen noemden Hatuhaha, Hatuhaha Altua Grade (Groot Hatuhaha) en Tuhaha, Hatuhaha Altua Pigien ( Klein Hatuhaha). Omdat over het ontstaan en tijdstip van het Pelaschap tussen de Hatuhaha – Rohomoni en Tuhaha nog een waas hangt zal ik hieronder de letterlijke tekst weergeven van het document van Ken Latuconsina over Perang Alaka 1 en Perang  Alaka 2 tegen de Nederlanders.

 

Tonga Sejarah Terbentuknya Pela Beinussa Amalatu – Hatuhaha Amarima.

Tonggak sejarah yang menandai hubungan pela antara kedua masyarakat, adalah Perang Alaka (Sebagian menyebutnya sebagai Perang Hatuhaha Pertama) yang terdjadi pada tahun 1571 antara Hatuhaha dengan Portugis. Dan Perang Hatuhaha ke-dua yang terdjadi pada tahun 1637 antara Hatuhaha dengan Belanda. Dalam Perang Hatuhaha Pertama, Tuhaha mengirim kan bala bantuan malesi-malesi yang di ambil dari sembilan soa, yang dipimpim oleh Kapitan Aipassa, Patilapa dan Soumaha. Peperangan terdjadi di daerah-daerah Kabau, Kailolo, Rohomoni dan jalan-jalan menuju Alaka. Setelah peperangan selesai, diadakan konsolidasi oleh kapitan-kapitan Tuhaha. Hasilnya bahwa malesi-malesi yang mewakili Soa Sopake dan Amahutai dinyatakan tewas seluruhnya dalam pertempuran tersebut. Tercatat marga-marga yang gugur dalam pertempuran tersebut, antara lain Sipalasi, Tulhandatul, Nustan, Matahelemual, Mataheloya, Makitabessy, Pakalesja, Latuhenakawan, Tomulya, Tehupatawa, Halatua, Nanuasa, Tehunawan, Peilekenon, Kisaulija dan Onasaa, bersama marga lainnya yang tidak dijelaskan sampai hari ini. Semua malesi dari Tuhaha dikuburkan pada suatu tempat khusus yang bernama Ama Hatuhaha Tuhaha di Alaka. Dengan peristiwa itu, maka pada tahun 1571 Hatuhaha Amarima mengankat sumpah dengan Tuhaha sebagai Orang bersaudara, yang kemudian diabadikan sebagai Pela Darah atau Bata Karang. Setengah abad lebih kemudian, tepatnya pada tanggal 5 maret 1637, pecah Perang Hatuhaha Kedua yaitu perang antara Kerajaan Hatuhaha dengan Belanda. Disebutkan, perang ini dilakukan oleh Belanda melalui empat tahapan penting hingga akhirnya mencapai jantung pusat pertahanan Hatuhaha di Alaka. Pertama, pihak Belanda dipimpin olhe Caan dan Deutekon mendarat di Kabau dengan menggunakan delapan kora-kora.  Pertempuran ini terdjadi hanya di sekitar Pantai Kabau, dan berhasil menduduki daerah Kabau.

 

schuilplaats

Schuilplaats voor vrouwen en kinderen op Alaka

Kedua, melakukan penyerangan ke Kialolo dengan mengerahkan 1016 prajurit yang terbagi kedalam tiga kelompok yang dipimpin olhe Major Piere du Cams. Mereka menyusuri gunung-gunung terjal dan batu-batu karang yang tajam.
Belanda akhirnya menduduki markas-markas pertahanan yang dibangun di Kailolo. Disebutkan, dalam pertempuran ini banyak rakyat Kailolo yang mendjadi korban. Rumah-rumah dibakar, dan benteng-benteng yang terbuat dari batu, habis dihancurkan.
Ketiga, melalukan penyarangan ke pusat Kerajaan Hatuhaha. Dalam penyarangan ini, Kerajaan Hatuhaha membangun pertahanan di lereng-lereng bukit. Mereka menggulingkan batu dan melempar Tentara Belanda dengan abu, sehingga jatuh korban di pihak musuh. Dan keempat, Belanda menyerang dengan mendatangkan pasukan panah Alifuru sebanyak 385 orang yang dipimpin oleh Kapitan Sahulau, Sumeit dan Sisilulu. 

Sedangkan pimpinan Kerajaan Hatuhaha adalah Kapitan Rambatu, Kapitan Ririasa dan Kapitan Tihulae.
Dalam peperangan inilah Kerajaan Hatuhaha adalah mendapatkan bantuan dari Tuhaha sebagai tanda dari solidaritas pela. Pada tahun1638 Latu Ulisiwa Kapitan Aipassa mengirimkan bantuan malesi-malesi yang diambil dari tujuh soa yang ada di Tuhaha, dan dipimpin oleh Kapitan Sasabone, Kapitan Pattipeiluhu dan Kapitan Polattu.
Namun, nasib tak beruntung dialami oleh pasukan Kapitan Pattipeiluhu. 30 anak buahnya gugur di medan perang sebagai bunga bangsa yang menghiasi Tanah Alaka hingga saat ini. Kapitan Pattipeiluhu ditangkap oleh Belanda dan diikat lalu dikurung dalam kurungan besi. Mendangar kabar kekalahan Kapitan Pattipeiluhu di Alaka, Kapitan Aipassa memutuskan untuk berangkat ke Alaka, dan memimpin peperangan bersama Kapitan Hatuhaha.

heilige plaats op Alaka

Steenresten van de oude Mesdjid op Alaka.

Setelah berjuang gigih menghadapi musuh, akhirnya Kapitan Pattipeiluhu dapat dibebeskan sehingga peperangan dilanjutkan dengan kepemimpinan trio      Kapitan Hatuhaha, Kapitan Aipassa dan Kapitan Pattipeiluhu.
Dengan kepemimipina trio kapitan ini, pihak Belanda kemalangan akibat kocar-kacirnya pertahanan mereka.
Disebutkan Belanda dapat dikalahkan, walaupun harus dibayar dengan gugurnja Kapitan Rambatu dan beberapa orang yang terlibat dalam peperangan tersebut. Dan rakyat Hatuhaha dapat menikmati kebebasan.
Demikianlah, peperangan ini kemudian semakin menambah eratnya hubungan Pela antara Tuhaha dan Amarima Hatuhaha. Perasaan senasib seperjuangan telah mengantarkan masyarakat dari kedua pulau yang dipisahkan oleh lautan itu, menjalin hubungan keakraban satu sama lain !

Perang Alaka 2, 5 maart 1637.

Nadat de Nederlanders de Portugezen uit de Molukken hadden verdreven namen zij in 1605 de macht over en hadden de Molukkers en de Molukse eilanden een nieuwe bezetter. De politiek van overheersing, uitbuiting gepaard met moordpartijen van de Portugezen werd voortgezet. Ook de prediking van het “ware” geloof en de bekering van de heidenen, moslims en katholieken tot het Protestantisme stond daarmee hoog in het vaandel. Iedere Molukker, die belangstelling heeft voor zijn afkomst en zijn geschiedenis, raad ik aan het boek “De Ambonse eilanden onder de VOC ” te lezen van de schrijver G.E. Rumphius.Ook de Perang Keradjaan Iha (Ihamahu), omstreeks dezelfde periode, tegen de VOC kunnen we in één adem noemen met de Perang Alaka 2.

Uit de “Sejarah Pulau Haruku” door Semuel Taihuttu: Oleh karena Belanda menipu banjak kali Penduduk, dan udarah pendjadjahan makinnjata diperkerasi, istimewa dipaksanja Penduduk Pulau Haruku harus turun dari gunung2 ke pantai, maka petjahlah pemberontakan dan djadilah Perang lawan Belanda, jang dinami Perang Alaka.
Vertaling: Omdat de Nederlanders de bevolking vele malen voorlogen, en het klimaat van overheersing harder werd, te meer omdat de bevolking van Haruku gedwongen werd om vanuit de bergen naar de kust te dalen, braken protesten uit en brak er oorlog uit tegen de Nederlanders, die Perang Alaka 2 werd genoemd.
Opnieuw nam de Uli Hatuhaha (islamitische Vijfbond) in 1637 hierin het voortouw en samen met de christelijke Negenbond vroeg men om hulp van Zuid-Ceram en West-Ceram, maar ook van de eilanden Saparua en Nusalaut.
Tuhaha zond Kapitan Aipassa  met zijn malesi-malesi (voorvechters, koppensnellers) naar Alaka om zijn pela bij te staan in deze bloedige strijd.
Tuhaha, Tihulale, Rumbatu (Ceram), Oma, Haruku, Sameth, Wassu, Aboru, Kariu, Booi, Hualoi, Sila, Titawaai, moslims en christenen, vochten zij aan zij met de Amarima Hatuhaha tegen de Nederlandse bezetter.
De eerste slag verloren de VOC-veldheren van Diemen en Ottens met veel verliezen aan Nederlandse zijde. Een jaar later kwam de VOC terug op Haruku met méér manschappen en alleen met de hulp van omgekochte Alfoeren (pijl en boogschutters, koppensnellers) uit Ceram slaagde men pas na een bloedige strijd de vesting Alaka te veroveren.
De in deze strijd omgekomen kapitan Aipassa van Tuhaha en kapitan Nunusaku van Rumbatu en hun manschappen liggen begraven op een plek op Alaka.
Volgens de overlevering zouden veel pelabanden zijn ontstaan na deze historische oorlog.
Hulaliu heeft pela-gandong banden met Paperu, Kampong Mahu, Tulehu, Laimu en Sila ( Nusalaut). Hoe anders zou de Molukse geschiedenis zijn verlopen, indien de VOC opnieuw in 1638 het onderspit had gedolven……..         

30 krijgers

de 30 graven van de Tuhaha krijgers op Alaka.

graven met pelas

mensen van Rohomoni rond de graven
van de gesneuvelden van Tuhaha.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

parang

schild

Uli Hatuhaha, jij was altijd in strijd,
Bezetters, hun misdaden wilde jij weerstaan.
Oorlogen, pijn en verdriet moest jij doorstaan.
Voor Nusa en Bangsa en rechtvaardigheid !

Tuhaha, ook jij toonde je oprecht bereid,
Om zij aan zij als één volk die bezetters te verslaan.
Verlies aan kapitans en zonen heb ook jij ondergaan.
Voor Nusa en Bangsa in deze onvergeten strijd .

notes06
Panas Pela Tuhaha dan Amarima Hatuhaha                                                     notes06
Kerajaan Islam Hatuhaha
Migratie vanuit Ceram
Stichting dorpen                                                                                                                                                            Hena masa ite
Kerstening van Hurariu
Overzicht geloven
Hena masa ami
Amarima / Uli Hatuhaha
Perang Alaka