Thomas Matulessy, Kapitan Pattimura Muda

Dit is de sedjarah Hulaliu van Thomas Matulessy, alias Kapitan Pattimura Muda. Bijna een eeuw heeft de Keluarga Besar Matulessy in Hulaliu gezwegen en haar naam veranderd in Lesiputty uit angst gedood te worden door de Nederlanders. Hierdoor is zijn afkomst op Saparua een eigen leven gaan leiden, iemand beweert zelfs dat Thomas Matulessy uit Kei afkomstig was ! Inilah sedjarah Thomas Matulessy, Kapitan Pattimura Muda. Banjak cerita/sedjarah mendapat djalan sendiri di Saparua, oleh karena Keluarga Matulessy Besar di Hulaliu tinggal diam, dan tukar nama dengan Lesiputty, tagal Belanda tjarih bunuh Keluarga Matulessy di Hulaliu. Ada orang bilang djuga dia dari Kai…Melihat dia punja silsilah di bawah!       matulessi

Maak eerst kennis met de originele stamboom van Thomas Matulessy, alias Kapitan Pattimura Muda.stamboom patimura 2 bronvermelding stamboom: Keluarga Besar Matulessy Hulaliu Thomas Matulessy werd geboren op 6 september 1783 in Hulaliu en stierf door ophanging op 16 december 1817. Onder zijn leiding kwam de bevolking van het meest vruchtbare eiland van de Molukken, Saparoea, in opstand tegen de Nederlanders die na een korte periode van Engels bestuur weer terugkwamen op de Molukken. De Molukkers kenden onder het Engelse gezag een grote mate van vrijheid die zij niet kenden onder Nederlands bestuur. De Nederlanders namen direct een aantal impopulaire maatregelen : – Het 400 man tellende Ambonezencorps,onder Engels bestuur verantwoordelijk voor orde en veiligheid, werd direct ontbonden. – De door de Engelsen verstrekte vrijbrieven aan een aantal Molukkers, welke hen vrijwaarden van “herendiensten” werden ingetrokken. (Deze herendiensten hielden in: levering van diensten en materiaal zonder daarvoor betaald te worden.) – Een smerig staaltje van Nederlands kolonialisme was de invoer van papiergeld. Molukkers werden voor hun diensten en leveringen in nieuw gedrukt papiergeld uitbetaald. Wilden de Molukkers echter “aan het land verschuldigde betalingen” met hetzelfde papiergeld voldoen, dan eiste het Gouvernement, de Resident van den Berg incluis, betalingen in zilvergeld ! Verder werden nog een aantal maatregelen aangekondigd die lastenverzwaring betekenden voor de bevolking van Saparoea, zoals:- De order tot het maken van zout. – De aanleg van een notenplantage.  – De houtkap en levering van atap en gaba gaba. – De levering van droge vis, dendeng en koffie. Dit allemaal zonder betaling door de Nederlanders, terwijl de Engelsen wel  betaalden voor goederen en diensten. Bovendien kondigden de Nederlanders nog een aantal maatregelen aan die onacceptabel waren voor de Molukse bevolking: – Werving van Ambonezen voor militaire dienst op Java. – Afdanking van schoolmeesters die verantwoordelijk waren voor christelijk onderwijs. Centralisatie van christelijk onderwijs in Saparoea-stad en Ambon-stad. Hierdoor vreesden de Molukkers dat de christelijke opvoeding in het geding zou komen. Tegen deze absurde Nederlandse koloniale maatregelen kwam de bevolking in Saparoea uiteindelijk in opstand onder leiding van Thomas Matulessy. Volgens de overlevering van de familie Matulessy in Hulaliu kwamen drie mensen van Saparoea naar Hulaliu (Aron Lisapaly, Lukas Selano en Pati Saba uit Hualoi). Zij zochten Thomas Matulessy op in zijn verblijfplaats op Waisela Marsala.

Het ontbreken van een Kapitan Alifuru Besar met lef en uitstraling op Saparua was de reden, dat de opstandelingen bij Thomas Matulessy, alias Kapitan Pattimura Muda, in Hulaliu uitkwamen ! Bovendien had hij gediend als sergeant in het Britse leger, zodat leidinggevende capaciteiten hem niet vreemd waren. De Radja van Hulaliu verzamelde hierop alle kapitans van de Uli Hatuhaha (Pelau, Rohomoni, Kailolo, Kabau, Hulaliu) op de berg Marsala. Na een plechtige ritueel volgens de riten van de Ama Rima Hatuhaha kreeg Thomas Matulessy de goedkeuring en zegen van de Masjarakat Uli Hatuhaha om de opstand tegen de bezetters te leiden.

Op 15 mei 1817 vielen de opstandelingen Fort Duurstede op Saparoea aan, vermoordden het gezin van de resident van den Berg. Het oudste kind Jean Lubbert overleefde de aanval en liet zich later in Nederland Jean Lubbert van den Berg van Saparoea noemen. De opstand werd echter door de Nederlanders bloedig neergeslagen, waarop zij jacht maakten op Matulessy en zijn mede-strijders. Hoewel  de rebellen, vervuld van haat en vol van Molukse furie, de resident ter plekke hadden willen onthoofden werd ook de zwaar gewonde resident door Thomas Matulessy gespaard. Hij werd in het diepste geheim naar zijn schuilplaats Marsala-Hulaliu (Haruku) overgebracht, ver van de strijdhaard op Saparoea, om eventueel als “gijzelaar” in mogelijke onderhandelingen met de Nederlanders te kunnen fungeren. Zo ver is het nooit gekomen, omdat de resident uiteindelijk bezweek aan zijn verwondingen.

de afslachting van de VOC troepen op Saparoea

de afslachting van de VOC troepen op Saparoea

Het graf van de resident Johannes Rudolph van den Berg bevindt zich anno 2014 nog steeds op de berg Marsala in Hulaliu; sinds eeuwen is de berg het domein van Kasimilali Pattimura Matulessy en zijn nageslacht. Bij de jaarlijkse herdenking van de sterfdag van Thomas Matulessy in Hulaliu wordt door het nageslacht van  Matulessy het familielied ten gehore gebracht. Op het graf van de resident worden bloemen gestrooid door de grote familie Matulessy in Hulaliu  als teken van vergeving, en gebaar dat de familie Matulessy op Hulaliu (en die in Vught, Deventer, Tilburg, Leerdam en Alphen a.d. Rijn) geen enkele wrok koestert tegen de familie van den Berg van Saparoea ! Het graf van de resident op het familiebezit van het geslacht Matulessy is sinds 1817 een lang bewaard geheim gebleven, zelfs voor Molukkers buiten de familie Matulessy op Hulaliu. In 1998 werd Marsala en het graf van de resident op Hulaliu voor het eerst prijsgegeven aan de wereld via de Indonesische televisie (RTI) door de familie Matulessy in Hulaliu bij de jaarlijkse herdenking van de sterfdag van Thomas Matulessy.

Thomas Matulessy tekende in totaal 14 klachten op in zijn bezwaarschrift “Punten van Bezwaar” dd. 29 mei 1817, dat mede werd ondertekend door 21 radja’s van Saparoea en Nusalaut. Verantwoordelijk voor deze lokale uitbuiting waren : de Gouverneur van Ambon, Jacobus A. van Middelkoop en zijn Eerste commissaris Nicolaus Engelhard. Beiden werden tijdens de opstand door de Gouverneur-Generaal Baron van der Capellen onmiddellijk uit hun ambt ontslagen !

Omdat de Nederlanders van plan waren om het geslacht Matulessy in Hulaliu uit te roeien, werd op voorspraak van de tante van Thomas, Maria Matulessy (Haria), de naam  Matulessy veranderd in Lesiputty. In de Bahasa Hatuhaha zei Maria : Lesi Waä Puti Erniä, hetgeen betekent de blanke man is meer m.a.w. de blanken zijn zeker sterker. Tot 1919 bleef de naam Lesiputty in Hulaliu gehandhaafd. Benjamin Lesiputty, hulponderwijzer in Hulaliu, diende namens de familie een verzoek in bij de Gouverneur-Generaal van Limburg Stirum om de oorspronkelijke naam in ere te herstellen. Dit verzoek werd in augustus 1920 ingewilligd, zodat de naam Lesiputty gewijzigd werd in Matulessy.

Thomas Matulessy capituleerde op 12 november 1817 en werd vervolgens op 16 december 1817 opgehangen, samen met Anthony Rhébok, Philip Latumahina, de Radja van Siri Sori Sajat Printa, Ulupaha en Lucas Wattimena. Als misdadigers, moordenaars werden zij opgehangen omdat zij voor de rechten en het welzijn van hun volk opkwamen. Volledige rehabilitatie door de Nederlandse regering van deze Molukse helden zou op zijn plaats zijn!

Voor zijn dood bezwoer Thomas Matulessy zijn kinderen en kleinkinderen op Hulaliu om nooit in dienst te treden van de Nederlandse bezetters. Het resultaat hiervan vinden wij in het KNIL en de overkomst naar Nederland : geen enkele Matulessy, Hurariu Anaï, in de mannelijke lijn uit zijn directe tak heeft als KNIL-soldaat gediend ! De voorouders van Hendrik Lesiputty, die wel als KNIL-soldaat heeft gediend,  zijn tijdens of na de opstand uitgeweken naar Amahei (Ceram). Deze familie heeft de naamsverandering in Matulessy, die in 1920 werd verleend aan de Lesiputty’s in Hulaliu, niet kunnen ondergaan. Itja Matulessy, gestorven in Vught, stamde uit de tak van Marcus Matulessy, terwijl zijn vrouw Etha  Noija directe afstammeling was van Thomas Matulessy. De zus van Etha, Beci Taihuttu-Noija, was getrouwd met Selep Taihuttu, stierf in Alphen a.d. Rijn. Marthintje Birahy – Matulessy,gestorven in Deventer, getrouwd met Itja Birahy, heeft in haar jeugd nog de naam Lesiputty gedragen. Deetje Tahapary – Matulessy, getrouwd met Levinus Tahapary stierf in Tilburg, was eveneens directe afstammeling van Thomas Matulessy.

 

Matulessylied
Ami ana waria

 

Hedy Matulessy, Anak Kapitan uit Vught, brengt een bezoek aan het graf van de Resident Van den Berg op de berg Marsala in Hulaliu.  Achter Hedy staan Eunice en echtgenoot Les Lesiputty uit Australië, die voor het eerst Hulaliu bezochten in gezelschap van de familie Matulessy uit Vught.  Frans Lesiputty, de vader van Les, ligt begraven naast de baileo.

Hedy Matulessy, Anak Kapitan uit Vught, brengt een bezoek aan het graf van de Resident Van den Berg op de berg Marsala in Hulaliu.
Achter Hedy staan Eunice en echtgenoot Les Lesiputty uit Australië, die voor het eerst Hulaliu bezochten in gezelschap van de familie Matulessy uit Vught.
Frans Lesiputty, de vader van Les, ligt begraven naast de baileo.

Verschillende verhalen en mythes over de afkomst van Thomas Matulessy, alias Pattimura Muda, leven anno 2014 nog steeds onder ons Molukkers. Bekijk zijn stamboom eens goed en beluister de onderstaande geluidsopname.Belangrijker voor mij is te weten en te bevestigen, dat hij van ons allemaal is en dat hij en zijn medestrijders hun leven hebben gegeven voor Nusa en Bangsa Maluku, zowel voor Moslims als voor Christenen !

Sedjarah Kapitan Pattimura, alias Thomas Matulessy
Sedjarah Kapitan Pattimura, Kapitan Uli Hatuhaha Ama Rima